# Terminalde şifre üretmek: işe yarayanlar ve haber vermeden bozulanlar

> Terminal iyi bir şifre üreticisidir ve hiçbir şey kurmanız gerekmez. Ama çok kapsamlı bir rehberdeki komutları bir Mac'te denedik ve yarısı başarısız oldu: biri hata vermeden tek bir harf döndürüyordu. Ne oluyor, neden oluyor ve hatasını açıkça bildiren bir sürüm.

2026-11-10 · David Carrero · password.es
Original: https://password.es/tr/blog/terminalde-sifre-uretmek/

---

Mayıs ayında Medium'da, görmezden gelmesi zor başlıklı bir rehber yayımlandı:
*Generate Unbreakable Passwords in Your Terminal Using Pure Bash*. Temel fikir
iyi ve biz de katılıyoruz: **terminalde zaten mükemmel bir şifre üreticisi
var**, hiçbir şey kurmanız gerekmiyor ve şifre makinenizden çıkmıyor. Bu sitenin
[tarayıcıdaki üretici](/tr/blog/sifreni-neden-hicbir-yere-gondermiyoruz/) için
savunduğu şeyin aynısı, sadece tarayıcısız.

Biz de komutlarını kopyalayıp 10 Kasım 2026'da bir Mac'te, macOS 27.2 ve
İspanyolca sistem yerel ayarıyla çalıştırdık. Karşılaştırmak için bir Linux'ta da.
Çalışanlar çok iyi çalışıyor. Başarısız olanlar ise birkaç durumda hiçbir şey
söylemeden başarısız oluyor; bir şifre üreticisinin başına gelebilecek en kötü
şey de bu.

## Rastgelelik nereden geliyor

Rehber gerçekten önemli olanla açılıyor: `openssl rand -base64 32` size base64
ile kodlanmış 32 rastgele bayt veriyor, `/dev/urandom` ise diğer komutların
neredeyse hepsinin beslendiği kaynak.

Küçük bir düzeltme, çünkü rehber bunu olduğundan biraz daha romantik anlatıyor.
Ne `openssl rand` ne de `/dev/urandom` size «saf fiziksel rastgelelik» verir:
ikisi de kriptografik bir üreteçtir —bir CSPRNG—; işletim sistemi onu donanımdan
gelen gerçek gürültüyle tohumlar ve o noktadan sonra kimsenin tahmin edemeyeceği
baytlar üretir. OpenSSL bunu belgelerinde açıkça söylüyor: NIST SP 800-90A
modelinde, kendini sistemden tohumlayan ve yeniden tohumlayan deterministik bir
üreteç. Linux ChaCha20 tabanlı bir üreteç kullanıyor; macOS ise Apple'ın
güvenlik kılavuzuna göre Fortuna'dan türetilmiş bir üreteç.

Bu bir kusur değil, işe yaramasının nedeni: iyi tohumlanmış bir CSPRNG tam
olarak istediğiniz şey. [Bu sitenin üreticisinin](/tr/) kullandığı
`crypto.getRandomValues()` ile aynı sınıftan bir kaynak.

Rehberin övünmediği ama övünmesi gereken bir isabeti daha var: `tr -dc` hilesi
—yalnızca alfabeye düşen baytları tutup gerisini atmak— **yanlılık yaratmaz**.
Doğrusu da bu. Saf yöntem, yani baytı alıp alfabenin boyutuna bölümünden kalanı
kullanmak, bazı karakterleri diğerlerine göre kayırır; atmak kayırmaz.

## Mac'te komut tek bir harf döndürüyor

Rehberin harf ve rakamlardan oluşan bir şifre için verdiği komut şu:

`cat /dev/urandom | tr -dc 'a-zA-Z0-9' | head -c 32`

Mac'te, yerel ayar İspanyolcayken, çıkan şey şu:

`tr: Illegal byte sequence`

Altında da bir `E`. Tek bir harf. **Çıkış kodu 0**: terminale göre işlem
başarılı.

Sebebi şu: macOS'taki `tr`, girdiyi yerel ayarınızın kodlamasında, yani UTF-8
olarak metin diye okuyor; rastgele baytlar ise neredeyse hiçbir zaman geçerli
UTF-8 oluşturmaz. Uymayan ilk bayta rastladığı anda duruyor. O ana kadar süzdüğü
şey —bazen hiçbir şey, bazen birkaç karakter— `head`'e ulaşıyor ve `head`'in 32
beklediğini bilmesinin hiçbir yolu yok.

Linux'ta bu olmuyor: GNU'nun `tr`'si bayt bayt çalışıyor ve yerel ayara
bakmıyor. Bir Debian konteynerinde denedik, 32 karakterin hepsi çıktı. Bu yüzden
Linux'ta yazılıp denenmiş bir rehber, yazanı için gayet doğru olup okuyanın
Mac'inde bozulabilir.

Çözüm, başa bir değişken eklemek: `LC_ALL=C tr -dc …`; bu, `tr`'ye girdiyi bayt
olarak ele almasını söylüyor. Ama önemli olan çözüm değil, hatanın biçimi.
Rehberin önerdiği `genpass` fonksiyonu, bir Mac'te `.bashrc` dosyasına
eklendiğinde o `E`'yi bir şifreymiş gibi yazdırıyor. Minimum uzunluk istemeyen
bir alana bakmadan yapıştırırsanız, şifreniz artık o olur.

## Tire olmayan tire

«Sembollü» sürüm için rehber şu alfabeyi kullanıyor:

`tr -dc 'a-zA-Z0-9!@#$%^&*()_+-=[]{}'`

Niyet açık: harfler, rakamlar ve on sekiz sembol. Ama `tr` için iki karakter
arasındaki tire, `a-z`'deki gibi bir aralık demek. Yani `+-=` «artı, tire,
eşittir» anlamına gelmiyor: **ASCII tablosunda `+` ile `=` arasındaki her şey**
anlamına geliyor; virgül, nokta, eğik çizgi, on rakam, iki nokta üst üste,
noktalı virgül ve küçüktür işareti de buna dahil.

Bunu iki milyon bayt üretip çıkan farklı karakterleri ayırarak ölçtük: amaçlanan
80 değil, 86. macOS'ta da Linux'ta da aynı. Bu bir güvenlik sorunu değil —fazladan
altı karakter biraz daha fazla entropi verir, daha az değil—; sorun, ne
ürettiğinizi bilmemek. Şifrenin gideceği sistem `;` ya da `<` karakterini
reddediyorsa, komut arada bir başarısız olur ve nedenini tahmin etmenin yolu
yoktur. Kural şu: tireyi kümenin sonuna koyun, orada `tr` onu tire olarak okur.

Bunu alçakgönüllülükle anlatıyoruz, çünkü aşağıdaki düzeltilmiş sürümü yazarken
aynı aileden bir tuzağa biz de düştük: alfabeyi bir parametrenin varsayılan
değeri olarak yazdık, `${2:-…{}-}`, ve alfabedeki ilk kapanan süslü parantez
parametreyi kapatıyordu. Sonuç, kimsenin istemediği bir `|` üretiyor ve tireyi
kaybetmiş oluyordu. Bunu yalnızca çıkan karakterleri saydığımız için fark ettik.

## Bazen 58 olan 64 karakter

Fonksiyonun varsayılan modu şunu yapıyor:

`openssl rand -base64 48 | tr -dc 'a-zA-Z0-9' | head -c "$LENGTH"`

Base64'te 48 bayt 64 karakter eder. Ama base64 `+` ve `/` içerir, filtre de
bunları atar; geriye 64'ten biraz azı kalır. Varsayılan 32 uzunluk için
fazlasıyla yeterli. `genpass 64` için değil: 200 kez çalıştırdık ve **yalnızca
28'i 64 karakterle çıktı**; geri kalanlar 58 ile 63 arasındaydı. Uyarısız.

Onaltılık modun aynı sorunun kendine ait bir versiyonu var: bayt sayısını
hesaplamak için uzunluğu ikiye bölüyor, bu yüzden `genpass 15 hex` 14 karakter
döndürüyor.

## P@ssw0rd'ü alkışlayan puanlayıcı

Rehber, şifreleri puanlayan bir betikle bitiyor: uzunluk için puanlar, küçük
harf için bir, büyük harf için bir, rakam için bir ve sembol için iki. Birkaç
şifreyle çalıştırdık:

- `P@ssw0rd` — **STRONG**
- `Yaz2026!` — **STRONG**
- `correct-horse-battery-staple` — **STRONG**
- 35 kez `a` harfi — MODERATE

`P@ssw0rd`, rastgele seçilmiş dört kelimeyle aynı notu alıyor. Oysa her saldırı
sözlüğünün ilk denediklerinden biri. Betik bunu bilemez, çünkü şifrenin *ne
olduğuna* bakmıyor, yalnızca hangi karakter türlerinden oluştuğuna bakıyor. Bu,
NIST'in 2017'de önermeyi bıraktığı «bir büyük harf, bir rakam ve bir sembol»
kuralının ta kendisi; [şifre oyunu](/tr/blog/sifre-oyunu-ve-korumayan-kurallar/)
yazısında bundan zaten bahsetmiştik.

İkinci, daha pratik bir sorun var: betik şifreyi argüman olarak alıyor,
`./scorepass.sh "P@ssw0rd"`. Bu, şifreyi kabuğunuzun geçmişine —`~/.zsh_history`
ya da `~/.bash_history` içine— yazılı bırakıyor ve betik çalıştığı sürece,
süreçleri listeleyen makinedeki herhangi bir başka kullanıcı onu görebiliyor.
Gerçek bir şifreyi denemek için bu sitenin [şifre kontrolü](/tr/sifre-kontrol/)
kalıplara, sözlüklere ve `a` yerine `@` gibi değişikliklere bakıyor; bunu da
hiçbir şey göndermeden tarayıcınızda yapıyor.

## Ne kadarı yeterli

Rehber, `openssl rand -base64 32`'nin 256 bitini «banka işlemlerini koruyan
güçle aynı» diye pazarlıyor. Sayı doğru, karşılaştırma gereksiz: 256 bit, bir
şifrenin ihtiyacından çok daha fazlası. Sitenin geri kalanındaki saldırı
modeliyle —saniyede 10¹² deneme, çevrimdışı ve hızlı bir hash ile— 128 bit bile
10¹⁹ yıla çıkıyor. 256 kullanmanın bir zararı yok, ama «daha fazla» ile
«gerekli»yi karıştırmamak lazım. Bunu [şifreyi kırmanın gerçekte ne kadar
sürdüğü](/tr/blog/sifreni-kirmak-gercekte-ne-kadar-surer/) yazısında ayrıntılı
olarak anlatıyoruz.

Formatlarla ilgili, güvenlikten çok kullanımla ilgili iki ayrıntı:

- **base64 URL için güvenli değil**, rehber öyle dese de: `+`, `/` ve sondaki
  `=` işaretini içeriyor. O `=` dolgudur, rastgelelik değil; 256 bit öndeki 43
  karakterde taşınıyor. `+` ve `/` yerine `-` ve `_` kullanan base64url adlı bir
  varyant var, ama `openssl rand -base64` onu kullanmıyor.
- **Onaltılık sistem karakter başına 4 bit verir**, harf, rakam ve sembollerden
  oluşan bir alfabenin yarısı. `openssl rand -hex 32` 64 karakter ve 256 bit
  üretiyor: bir API anahtarı için mükemmel. Ama `genpass 16 hex` 16 karakter ve
  [64 bit](/tr/blog/entropi-bitleri-nedir/) veriyor; bu da aynı saldırı
  modeliyle ortalama 107 gün civarında kırılıyor. Uzun görünüyor; o kadar da
  değil.

## Kelimeler ve hiçbir komuttan çıkmamış bir örnek

`words` modu, `/usr/share/dict/words` içinden `shuf` ile kelime çekiyor. Mac'te
`shuf` yok: GNU'ya ait ve macOS'la gelmiyor, yani bu mod doğrudan çalışmıyor.
Liste ise orada ve 235.976 kelime içeriyor; dört kelimeyle yaklaşık 71 bit eder.
Çok. Sorun şu ki bunların büyük kısmı hiç görmediğiniz kelimeler, oysa
kelimelerden oluşan bir parolanın asıl amacı onu hatırlayabilmek.

Rehberin gösterdiği örnek çıktı, `correct-horse-battery-staple`, hiçbir komuttan
çıkmadı: 2011 tarihli 936 numaralı XKCD çizgi romanındaki ifade. O çizgi roman
söylediği şeyde haklı —rastgele seçilmiş dört kelime, harfleri değiştirilmiş tek
bir kelimeyi yener— ama rehber bunu «uzunluk her zaman karmaşıklığı yener» diye
özetliyor ve çizgi romanın söylediği bu değil. Kazanan, **rastgele seçimin
yapıldığı seçeneklerin sayısı**. Otuz beş tane «a» harfinin uzunluğu fazlasıyla
var, entropisi hiç yok. İyi yapılmış kelime parolaları istiyorsanız,
[Diceware](/tr/blog/diceware-zarlar-senden-iyi-sifre-uretir/) akılda kalmak
üzere seçilmiş 7.776 kelimelik bir liste kullanıyor; her kelime 12,9 bit.

## Hatasını açıkça bildiren bir sürüm

Önerdiğimiz şu. Yayımlamadan önce macOS'ta bash ve zsh ile, Linux'ta bash ile
denedik:

```bash
genpass() {
  local n="${1:-20}" set='A-Za-z0-9!@#%^&*()_+=-' pw
  [ -n "$2" ] && set="$2"
  pw=$(LC_ALL=C tr -dc "$set" < /dev/urandom | head -c "$n")
  [ "${#pw}" -eq "$n" ] || { echo "genpass: başarısız oldu" >&2; return 1; }
  printf '%s\n' "$pw"
}
```

Üç karar, her biri yukarıdaki hatalardan biri için:

- `tr`'nin önünde **`LC_ALL=C`**, Mac'te bayt okusun ve durmasın diye.
- **Alfabenin sonunda tire**, tire olarak kalsın diye. Sayarak doğruladık: tam
  olarak yazılı olan 75 karakter çıkıyor, bir fazlası değil.
- **Uzunluk kontrolü.** Herhangi bir nedenle istenenden kısa bir şifre çıkarsa
  fonksiyon onu yazdırmıyor, hata çıktısına bir uyarı yazıyor ve 0'dan farklı
  bir kod döndürüyor. Bir üreticinin başarısız olması sorun değil. Başarısız
  olup yine de bir şey teslim etmesi asla olmaması gereken şey.

`genpass` bu alfabeden 20 karakter veriyor, yaklaşık 124 bit. `genpass 32` 32
veriyor. `genpass 6 0-9` bir PIN veriyor. Alfabe `$`, ters tırnak ve tırnak
işaretlerini bilerek dışarıda bırakıyor: bunlar bir kabuğun ya da yapılandırma
dosyasının yorumladığı karakterler ve bir `.env` dosyasına yapıştırırken bozulan
bir şifre daha güvenli değil, sadece daha zahmetli.

## Rehberin sonunda haklı olduğu nokta

Rehberin son bölümü en iyisi: üretmek kolay, zor olan tekrar kullanmamak. İki
yerde kullanılan 256 bitlik bir şifre, ikisinden biri veri sızıntısına uğradığı
gün her ikisinde de ele geçirilmiş olur. Önerisi —terminalde üretip Bitwarden ya da KeePass gibi bir yöneticide
saklamak— tam olarak [ayakta kalan tek
kural](/tr/blog/parola-yoneticin-hafizana-karsi/).

Diğer öneri için son bir uyarı: `pbcopy` ya da `xclip` ile panoya kopyalamak.
Ekrana yazdırmaktan iyidir, ama pano özel bir yer değil: pano yöneticileri
geçmiş tutar ve Handoff açık bir Mac'te kopyaladığınız şey iPhone'unuzda da
görünebilir. Kopyalayın, yapıştırın ve üzerine başka bir şey kopyalayın.

---

*Kaynaklar: Medium'da 12 Mayıs 2026'da yayımlanan «Generate Unbreakable
Passwords in Your Terminal Using Pure Bash» rehberi · tüm komutlar 10 Kasım
2026'da macOS 27.2'de (bash 3.2, zsh, sistemin `tr`'si, OpenSSL 4.1) ve GNU
coreutils 9.7 yüklü kararlı bir Debian konteynerinde çalıştırıldı · OpenSSL
belgeleri, `RAND(7)`: NIST SP 800-90A Rev. 1'e göre deterministik üreteç,
işletim sisteminden tohumlanıyor · Linux `random(4)` kılavuz sayfası · Apple,
Apple Platform Security, rastgele sayı üretimi · XKCD 936, «Password Strength»
(2011) · NIST SP 800-63B (2017), bileşim kuralları üzerine · saldırı modeli,
saniyede 10¹² deneme, çevrimdışı ve hızlı hash; sitenin geri kalanıyla aynı.*
